Stokiyometri, kimyasal reaksiyonlarda maddelerin nicel ilişkilerini inceleyen kimya dalıdır. Reaksiyonlarda harcanan ve oluşan maddelerin miktarlarını, mol kavramını ve kimyasal denklemleri kullanarak hesaplamamızı sağlar.
Mol, Avogadro sayısı kadar (6.02×10²³) tanecik içeren madde miktarıdır. Kimyasal hesaplamaların temel birimidir.
| Hesaplama Türü | Formül | Örnek |
|---|---|---|
| Mol sayısı | n = m/M | 36 g su = 36/18 = 2 mol |
| Kütle hesaplama | m = n×M | 0.5 mol O₂ = 0.5×32 = 16 g |
| Tanecik sayısı | N = n×Nₐ | 2 mol CO₂ = 2×6.02×10²³ = 1.204×10²⁴ molekül |
| Gaz hacmi | V = n×22.4 (standart koşullarda) | 3 mol N₂ = 3×22.4 = 67.2 L |
Stokiyometrik hesaplamalar için denklemin dengeli olması gerekir:
Dengeli hali: C₃H₈ + 5O₂ → 3CO₂ + 4H₂O
Bu denkleme göre:
Kimyasal reaksiyonlarda madde miktarları arasındaki ilişkiler:
Reaksiyonda tamamen tükenen, ürün miktarını belirleyen bileşendir.
Örnek: 2 mol H₂ ve 1 mol O₂'den en fazla 2 mol H₂O oluşur (H₂ sınırlayıcı)
Reaksiyondan artan bileşendir.
Hesaplamalarla bulunan maksimum ürün miktarıdır.
Deneysel olarak elde edilen ürün miktarıdır.
% Verim = (Gerçek Verim / Teorik Verim) × 100
Soru 1: 4 g H₂ gazı yeterli O₂ ile yakılırsa kaç gram H₂O oluşur? (H:1, O:16)
Soru 2: 10 g CaCO₃ ısıtıldığında kaç L CO₂ gazı oluşur? (Ca:40, C:12, O:16, standart koşullar)
Soru 3: 3 mol Al ve 4 mol Cl₂'den en fazla kaç mol AlCl₃ oluşur?
Seyreltik çözeltilerdeki reaksiyonlar için:
Asit-baz titrasyonunda:
MaVa = MbVb (na=nb ise)
Örnek: 25 mL 0.1 M HCl'yi nötralleştirmek için kaç mL 0.2 M NaOH gerekir?
Çözüm: 0.1×25 = 0.2×V → V = 12.5 mL