Bu bölüm, **Saegusa–Ito oksidasyonu** olarak bilinen ve **silyl enol eterlerin paladyum(II) asetat [Pd(OAc)2] ile oksidasyonuyla α,β-doymamış ketonlara** (enonlara) dönüştürülmesini sağlayan bir yöntemi ele alır. Bu yöntem, 1978 yılında **Takeo Saegusa** ve **Yoshihiko Ito** tarafından geliştirilmiş ve özellikle **konjuge sistemlerin sentezinde** güçlü bir araç sunmuştur. Saegusa–Ito oksidasyonu, doğal ürün sentezinde ve ilaç kimyasında yaygın olarak kullanılır çünkü **regyoselektif** ve **fonksiyonel gruba toleranslıdır**.
Japon kimyagerler Saegusa ve Ito, Kyoto Üniversitesi’nde çalışırken, ketonların doğrudan dehidrojenasyonunun zorluğunu aşmak için **silyl enol eterlerin Pd(II) ile oksidasyonunu** önermişlerdir. Bu yaklaşım, karbonil komşusunda çift bağ oluşturmanın kontrollü bir yolunu sağlamıştır. Yöntem, o zamandan beri **enon sentezinin altın standardı** haline gelmiştir.
Orijinal çalışma, siklohekzanonun trimetilsilil enol eterinin Pd(OAc)2 ile 2-sikloheksenona dönüştüğünü göstermiştir. İlk versiyonlar **stoikiyometrik Pd** gerektiriyordu, ancak sonraki gelişmelerde **katalitik Pd** ve **ko-oksidanlar** (örneğin benzokinon, O2) kullanılarak daha sürdürülebilir hale getirilmiştir.
Saegusa–Ito oksidasyonunun genel denklemi şöyledir:
Silyl enol eter + Pd(OAc)2 → α,β-doymamış keton + Pd(0) + TMSOAc
Modern versiyon (katalitik):
Silyl enol eter + katalitik Pd(OAc)2 + ko-oksidan → enon
Mekanizma şu aşamalardan oluşur:
Silyl enol eter, ketonun tek bir enol formunu temsil eder. Bu sayede, **karışık regyoizomerler** oluşmaz. Örneğin, asimetrik bir ketonun kinetik veya termodinamik enol eteri seçilerek ürün kontrol edilebilir.
Saegusa–Ito oksidasyonu için tipik koşullar:
| Silyl Enol Eter | Ürün | Notlar |
|---|---|---|
| Siklohekzanon TMS enol eteri | 2-Sikloheksenon | Orijinal Saegusa–Ito örneği |
| 2-Metilsiklohekzanon TMS enol eteri | 2-Metil-2-sikloheksenon | Termodinamik enol → konjuge ürün |
| Propiyofenon TMS enol eteri | Benzalasetofenon | Aromatik enon |
| Asimetrik keton (kinetik enol) | Less substituted enon | Regyo kontrolü mümkün |
Saegusa–Ito oksidasyonu, sentetik organik kimyada çeşitli alanlarda kullanılır:
Soru 1: Saegusa–Ito oksidasyonunda başlangıç maddesi nedir?
Soru 2: Aşağıdakilerden hangisi Saegusa–Ito oksidasyonunun ürünüdür?
a) Alkol
b) α,β-Doymamış keton (enon)
c) Epoksi
d) Aldehit
Soru 3: Siklohekzanonun TMS enol eteri Saegusa–Ito koşullarında hangi ürüne dönüşür?
a) Siklohekzen
b) 1,2-Siklohegzandion
c) 2-Sikloheksenon
d) Siklohekzanol
Saegusa–Ito oksidasyonunu anlamak için:
Tipik bir prosedür: 1 mmol siklohekzanon TMS enol eteri, 1.1 ekivalan Pd(OAc)2 ve 10 mL asetonitrilde 60°C’de 4 saat karıştırılır. Reaksiyon sonunda, karışım soğutulur, silika jel üzerinden süzülür ve çözücü uçurulur. Ürün kolon kromatografisi ile saflaştırılır. Katalitik versiyonda, 10 mol% Pd(OAc)2 ve 2 ekivalan p-benzoquinon kullanılır. Verim genellikle %70–90 arasındadır.
1. Saegusa, T., Ito, Y., & Kobayashi, S. (1978). A new method for the introduction of an α,β-unsaturated carbonyl system by palladium(II)-catalyzed oxidation of silyl enol ethers. Journal of Organic Chemistry, 43(5), 1010–1012. https://doi.org/10.1021/jo00399a042
2. Smith, M. B., & March, J. (2007). March’s Advanced Organic Chemistry (6th ed.). Wiley.
3. Nicolaou, K. C., & Sorensen, E. J. (1996). Classics in Total Synthesis. VCH Publishers.
4. Clayden, J., Greeves, N., & Warren, S. (2012). Organic Chemistry (2nd ed.). Oxford University Press.