Formal Yük Soruları - Kimya Evrenim

Temel Hesaplama Kolay

1. Formal yük nedir? Hesaplama formülünü yazınız ve her terimi açıklayınız.

Cevap:

Formal yük, bir atomun Lewis yapısında sahip olduğu varsayımsal yüktür.

Formal Yük = (Grup numarası) - (Bağ sayısı + Yalın elektron sayısı)

Terimler:

Grup numarası: Atomun periyodik tablodaki grup numarası (ana grup elementleri için)
Bağ sayısı: Atomun yaptığı toplam kovalent bağ sayısı (her bağ 1 sayılır)
Yalın elektron sayısı: Atomun paylaşılmamış elektron sayısı

Temel Hesaplama Kolay

2. Aşağıdaki moleküllerde belirtilen atomların formal yüklerini hesaplayınız:
a) H₂O'da O atomu
b) NH₃'da N atomu
c) CO₂'da C atomu

Cevap:

a) H₂O'da O atomu:

Grup numarası: 6 (6A grubu)
Bağ sayısı: 2 (iki H ile bağ)
Yalın elektron: 4 (iki çift)
Formal yük: 6 - (2 + 4) = 0

b) NH₃'da N atomu:

Grup numarası: 5 (5A grubu)
Bağ sayısı: 3 (üç H ile bağ)
Yalın elektron: 2 (bir çift)
Formal yük: 5 - (3 + 2) = 0

c) CO₂'da C atomu:

Grup numarası: 4 (4A grubu)
Bağ sayısı: 4 (her O ile çift bağ, toplam 4 bağ)
Yalın elektron: 0
Formal yük: 4 - (4 + 0) = 0

Temel Hesaplama Orta

3. SO₄²⁻ iyonunda kükürt atomunun formal yükünü hesaplayınız (Merkez atom S, dört O atomu ile tekli bağ yapmış ve her O atomunda 3 yalın çift var).

Cevap:

Lewis yapısı:

   O
   │
O─S─O
   │
   O

S grup numarası: 6
Bağ sayısı: 4 (dört O ile tekli bağ)
Yalın elektron: 0
Formal yük: 6 - (4 + 0) = +2

Not: Bu yapı en kararlı değildir. Gerçekte S-O arasında çift bağlar oluşur ve formal yükler azalır.

Rezonans Orta

4. NO₃⁻ (nitrat) iyonunun rezonans yapılarını çizerek tüm atomların formal yüklerini hesaplayınız.

Cevap:

Rezonans Yapıları:

  O⁻       O        O
  ║        ║        ║
O─N═O   O═N─O⁻  ⁻O═N─O

Formal Yükler (tüm yapılar için ortak):

Merkez N: 5 - (4 + 0) = +1
Çift bağlı O: 6 - (2 + 4) = 0
Tek bağlı O (yalın çift var): 6 - (1 + 6) = -1
Tek bağlı O⁻ (3 yalın çift): 6 - (1 + 6) = -1

Gerçekte yükler delokalize olur ve ortalama formal yükler: N=+0.33, her O=-0.44

Kararlı Yapı Zor

5. Aşağıdaki yapılardan hangisi en kararlıdır? Formal yükleri hesaplayarak açıklayınız.
a) O═C═O
b) O⁻─C≡O⁺

Cevap:

a) O═C═O

C formal yük: 4 - (4 + 0) = 0
Her O formal yük: 6 - (2 + 4) = 0

b) O⁻─C≡O⁺

C formal yük: 4 - (4 + 0) = 0
O⁻ formal yük: 6 - (1 + 6) = -1
O⁺ formal yük: 6 - (3 + 2) = +1

Sonuç: a) yapısı daha kararlıdır çünkü:

Tüm atomların formal yükü sıfır
Yük ayrışması yok
Oktet kuralına uygun

Temel Hesaplama Orta

6. HCN molekülünde her atomun formal yükünü hesaplayınız (Lewis yapısı: H─C≡N).

Cevap:

Lewis yapısı: H─C≡N:

H: 1 - (1 + 0) = 0
C: 4 - (4 + 0) = 0 (üçlü bağ=3, tekli bağ=1, toplam 4)
N: 5 - (3 + 2) = 0 (üçlü bağ=3, bir yalın çift=2)

İyonik Yapılar Orta

7. ClO₄⁻ (perklorat) iyonunda klor atomunun formal yükünü hesaplayınız (Cl merkez atom, dört O ile tekli bağ yapmış, her O'da 3 yalın çift var).

Cevap:

Lewis yapısı:

   O
   │
O─Cl─O
   │
   O

Cl grup numarası: 7
Bağ sayısı: 4 (dört O ile tekli bağ)
Yalın elektron: 2 (bir çift)
Formal yük: 7 - (4 + 2) = +1

Not: Gerçekte Cl-O arasında çift bağlar oluşarak formal yük azalır.

Rezonans Zor

8. SO₂ molekülünün rezonans yapılarını çizerek formal yükleri karşılaştırınız.

Cevap:

Rezonans Yapıları:

  O═S─O   O─S═O

1. Yapı:

S: 6 - (4 + 2) = 0 (çift bağ=2, tek bağ=1, bir yalın çift=2)
O═S: 6 - (2 + 4) = 0
O─S: 6 - (1 + 6) = -1

2. Yapı:

S: 6 - (4 + 2) = 0
O═S: 6 - (2 + 4) = 0
O─S: 6 - (1 + 6) = -1

Gerçekte yükler delokalize olur ve ortalama formal yükler: S=0, her O=-0.5

Organik Kimya Orta

9. CH₃NO₂ (nitrometan) molekülünün iki rezonans yapısını çizerek formal yükleri hesaplayınız.

Cevap:

Rezonans Yapıları:

  O⁻       O
  ║        ║
CH₃─N⁺═O  CH₃─N═O⁺

1. Yapı:

N: 5 - (4 + 0) = +1
O⁻: 6 - (1 + 6) = -1
O═N: 6 - (2 + 4) = 0

2. Yapı:

N: 5 - (3 + 2) = 0
O═N: 6 - (2 + 4) = 0
O⁺: 6 - (3 + 2) = +1

Gerçekte yükler delokalize olur ve ortalama formal yükler: N=+0.5, O⁻=-0.5, O⁺=+0.5

Kararlı Yapı Zor

10. CO molekülünün olası Lewis yapılarını çizerek hangisinin en kararlı olduğunu formal yüklerle açıklayınız.

Cevap:

Olası Yapılar:

a) C≡O       b) C⁺≡O⁻      c) ⁻C≡O⁺

Formal Yükler:

a) C≡O: C=4-(3+2)=-1, O=6-(3+2)=+1
b) C⁺≡O⁻: C=4-(3+0)=+1, O=6-(3+4)=-1
c) ⁻C≡O⁺: C=4-(3+4)=-3, O=6-(3+0)=+3

Sonuç: b) yapısı en kararlıdır çünkü:

Formal yükler en düşük (+1 ve -1)
Elektron negatif O atomuna kaymış (elektronegatiflik sırasına uygun)
Üçlü bağ oluşmuş (deneysel olarak da kısa bağ uzunluğu gözlenir)

İyonik Yapılar Orta

11. PO₄³⁻ (fosfat) iyonunda fosfor atomunun formal yükünü hesaplayınız (P merkez atom, dört O ile tekli bağ yapmış, her O'da 3 yalın çift var).

Cevap:

Lewis yapısı:

   O⁻
   │
O─P─O⁻
   │
   O⁻

P grup numarası: 5
Bağ sayısı: 4 (dört O ile tekli bağ)
Yalın elektron: 0
Formal yük: 5 - (4 + 0) = +1

Not: Gerçekte P-O arasında çift bağlar oluşarak formal yük azalır.

Formal Yük Orta

12. Aşağıdaki moleküllerden hangisinde azot atomunun formal yükü +1'dir?

A) NH₃
B) NO₂
C) HNO₃
D) N₂O
E) NO

Cevap: D) N₂O

Açıklama: N₂O'nun merkez azot atomunun formal yükü +1'dir (N≡N⁺-O⁻).

Formal Yük Orta

13. SO₂ (kükürt dioksit) molekülünde kükürt atomunun formal yükü kaçtır?

A) +2
B) 0
C) -2
D) +4
E) +6

Cevap: B) 0

Açıklama: SO₂'de S=O bağları ve bir çift bağ ile S'nin formal yükü 0'dır.

İyonik Bileşikler Kolay

14. CO₃²⁻ (karbonat) iyonunda karbon atomunun formal yükü kaçtır?

A) +2
B) 0
C) -2
D) +4
E) +1

Cevap: B) 0

Açıklama: CO₃²⁻'de karbonun formal yükü rezonans yapıları nedeniyle 0'dır.

Formal Yük Zor

15. Aşağıdaki moleküllerden hangisinde oksijen atomunun formal yükü -1'dir?

A) H₂O
B) O₂
C) CO
D) OH⁻
E) CO₂

Cevap: D) OH⁻

Açıklama: OH⁻ iyonunda oksijenin formal yükü -1'dir.

Azot Bileşikleri Orta

16. NO (azot monoksit) molekülünde azot atomunun formal yükü kaçtır?

A) +1
B) -1
C) 0
D) +2
E) -2

Cevap: A) +1

Açıklama: N≡O⁺ şeklindeki yapıda azotun formal yükü +1'dir.

Kükürt Bileşikleri Zor

17. Aşağıdaki iyonlardan hangisinde formal yük dağılımı doğru verilmiştir? (S: kükürt, O: oksijen)

A) SO₃²⁻ → S: +1, O: -1
B) SO₄²⁻ → S: +2, O: -1
C) S₂O₃²⁻ → S: +2, O: -1
D) HSO₄⁻ → S: +6, O: -2
E) SO₂ → S: +4, O: -2

Cevap: B) SO₄²⁻ → S: +2, O: -1

Açıklama: Sülfat iyonunda bu yük dağılımı doğrudur.

Klor Bileşikleri Orta

18. ClO₃⁻ (klorat) iyonunda klor atomunun formal yükü kaçtır?

A) +1
B) +3
C) +5
D) -1
E) 0

Cevap: C) +5

Açıklama: Klorat iyonunda klorun formal yükü +5'tir.

Formal Yük Orta

19. Aşağıdaki moleküllerden hangisinde tüm atomların formal yükü 0'dır?

A) NO
B) O₃
C) CCl₄
D) HCN
E) SO₃

Cevap: C) CCl₄

Açıklama: CCl₄'te tüm atomların formal yükü 0'dır.

Azot Bileşikleri Zor

20. N₂O (diazo monoksit) molekülünde merkez azot atomunun formal yükü kaçtır?

A) +1
B) -1
C) 0
D) +2
E) -2

Cevap: A) +1

Açıklama: N≡N⁺-O⁻ yapısında merkez azotun formal yükü +1'dir.

Asitler Orta

21. HNO₃ (nitrik asit) molekülünde azot atomunun formal yükü kaçtır?

A) +1
B) 0
C) -1
D) +3
E) +5

Cevap: E) +5

Açıklama: Nitrik asitte azot 5 bağ yaparak +5 formal yük alır.

Karbon Bileşikleri Zor

22. Aşağıdaki moleküllerden hangisinde karbon atomunun formal yükü +1'dir?

A) CO₂
B) CO
C) HCN
D) CH₂O
E) C₂H₄

Cevap: D) CH₂O

Açıklama: Formaldehitte (CH₂O) karbonun formal yükü +1'dir.

İyonlar Orta

23. SO₃²⁻ (sülfit) iyonunda kükürt atomunun formal yükü kaçtır?

A) +2
B) 0
C) -2
D) +4
E) +6

Cevap: D) +4

Açıklama: Sülfit iyonunda kükürt +4 formal yüke sahiptir.

Formal Yük Zor

24. Aşağıdaki iyonlardan hangisinde formal yük dağılımı yanlış verilmiştir? (C: karbon, O: oksijen)

A) HCO₃⁻ → C: +2, O: -1
B) C₂O₄²⁻ → C: +3, O: -1
C) CO₃²⁻ → C: 0, O: -1
D) CH₃COO⁻ → C: 0, O: -1
E) H₂CO → C: 0, O: 0

Cevap: B) C₂O₄²⁻ → C: +3, O: -1

Açıklama: Oksalat iyonunda karbonun formal yükü +3 olamaz, doğrusu +2'dir.

Ozon Orta

25. O₃ (ozon) molekülünde merkez oksijen atomunun formal yükü kaçtır?

A) +1
B) -1
C) 0
D) +2
E) -2

Cevap: A) +1

Açıklama: Ozonun rezonans yapılarında merkez oksijen +1 formal yük alır.

İyonlar Zor

26. NO₂⁺ (nitrosonyum) iyonunda azot atomunun formal yükü kaçtır?

A) +1
B) 0
C) -1
D) +2
E) +3

Cevap: D) +2

Açıklama: [O=N⁺=O]⁺ yapısında azotun formal yükü +2'dir.

Rezonans Zor

27. Aşağıdaki moleküllerden hangisinde formal yük dağılımı doğru verilmiştir? (N: azot, O: oksijen)

A) NO → N: +1, O: -1
B) N₂O → N: 0, O: 0
C) NO₂ → N: +1, O: -0.5
D) HNO₂ → N: +1, O: -1
E) NO₃⁻ → N: 0, O: -1

Cevap: D) HNO₂ → N: +1, O: -1

Açıklama: Nitröz asitte bu yük dağılımı doğrudur.

Asitler Orta

28. H₂SO₄ (sülfürik asit) molekülünde kükürt atomunun formal yükü kaçtır?

A) +2
B) 0
C) -2
D) +4
E) +6

Cevap: E) +6

Açıklama: Sülfürik asitte kükürt +6 formal yüke sahiptir.

Moleküler Geometri Orta

29. Aşağıdaki moleküllerden hangisinin geometrisi düzlemsel üçgendir?

A) NH₃
B) H₂O
C) BF₃
D) CH₄
E) PCl₅

Cevap: C) BF₃

Açıklama: BF₃ sp² hibritleşmesi yapar ve düzlemsel üçgen geometriye sahiptir.

Termokimya Orta

30. Aşağıdaki reaksiyonlardan hangisi ekzotermiktir?

A) Buzun erimesi
B) Suyun buharlaşması
C) Karbonun yanması
D) Amonyum nitratın suda çözünmesi
E) Sodyum hidroksitin suda çözünmesi

Cevap: C) Karbonun yanması

Açıklama: Yanma reaksiyonları her zaman ekzotermiktir.

Kimyasal Tepkimeler Orta

31. Aşağıdaki bileşiklerden hangisi suda çözündüğünde asidik çözelti oluşturur?

A) NaCl
B) NH₃
C) HCl
D) CH₃OH
E) NaOH

Cevap: C) HCl

Açıklama: HCl kuvvetli bir asittir ve suda H⁺ iyonu verir.

Organik Kimya Zor

32. C₄H₁₀O formülüne sahip bir bileşik aşağıdaki fonksiyonel gruplardan hangisini içeremez?

A) Karboksilik asit
B) Eter
C) Alkol
D) Keton
E) Aldehit

Cevap: A) Karboksilik asit

Açıklama: C₄H₁₀O formülü karboksilik asitler için yetersiz hidrojen içerir (C₄H₈O₂ olmalıdır).

Elektrokimya Orta

33. Standart koşullarda aşağıdaki metallerden hangisi en iyi indirgendir? (En düşük yükseltgenme potansiyeli)

A) Cu
B) Ag
C) Fe
D) Zn
E) Li

Cevap: E) Li

Açıklama: Lityum (Li), indirgenme potansiyeli en düşük olan metaldir (-3.04 V).

Gazlar Kolay

34. Sabit sıcaklıkta bir gazın basıncı 2 atm'den 4 atm'ye çıkarılırsa hacmi nasıl değişir?

A) 2 katına çıkar
B) Yarıya iner
C) 4 katına çıkar
D) Değişmez
E) 1/4'üne düşer

Cevap: B) Yarıya iner

Açıklama: Boyle Yasası'na göre (P₁V₁ = P₂V₂), basınç 2 katına çıkarsa hacim yarıya iner.

Periyodik Tablo Orta

35. Aşağıdaki elementlerden hangisinin atom yarıçapı en büyüktür?

A) F
B) Cl
C) Br
D) I
E) At

Cevap: E) At

Açıklama: Periyodik tabloda aynı grupta aşağı inildikçe atom yarıçapı artar (At en alttadır).

Çözünürlük Zor

36. 25°C'de 500 mL suda en fazla 2 gram X tuzu çözünmektedir. Buna göre X tuzunun çözünürlük çarpımı (Kₚₛ) nedir? (X: 40 g/mol)

A) 1×10⁻⁴
B) 2.5×10⁻⁵
C) 5×10⁻⁶
D) 1×10⁻⁵
E) 4×10⁻¹⁰

Cevap: D) 1×10⁻⁵

Açıklama: 2 gram X = 0.05 mol, molarite = 0.1 M. Kₚₛ = [X⁺][Y⁻] = (0.1)² = 1×10⁻² (Ancak soruda tuzun formülü belirtilmediği için varsayımsal hesaplama yapılmıştır).

Kimyasal Bağlar Kolay

37. Aşağıdaki moleküllerden hangisi apolardır?

A) H₂O
B) NH₃
C) CO₂
D) HCl
E) CHCl₃

Cevap: C) CO₂

Açıklama: CO₂ lineer molekül olduğu için dipol momentleri birbirini sıfırlar (apolar).

Reaksiyon Hızı Orta

38. Bir reaksiyonun hız sabiti (k) sıcaklık arttıkça nasıl değişir?

A) Azalır
B) Değişmez
C) Artar
D) Önce artar sonra azalır
E) Rastgele değişir

Cevap: C) Artar

Açıklama: Arrhenius denklemine göre sıcaklık arttıkça hız sabiti (k) üssel olarak artar.

Nükleer Kimya Zor

39. Radyoaktif bir izotopun yarı ömrü 10 yıldır. Başlangıçta 80 gram olan bu izotopun 30 yıl sonra kalan miktarı nedir?

A) 5 gram
B) 10 gram
C) 20 gram
D) 40 gram
E) 60 gram

Cevap: B) 10 gram

Açıklama: 30 yıl = 3 yarı ömür. 80 → 40 → 20 → 10 gram kalır.

Asit-Baz Orta

40. pH'ı 2 olan 100 mL HCl çözeltisine 900 mL saf su eklenirse yeni pH kaç olur?

A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
E) 5

Cevap: C) 3

Açıklama: [H⁺] 10⁻² M'dan 10⁻³ M'ye seyrelir (10 kat seyrelme). pH = -log(10⁻³) = 3.

Kimyasal Denge Orta

41. Aşağıdaki faktörlerden hangisi kimyasal denge konumunu değiştirmez?

A) Sıcaklık
B) Basınç
C) Katalizör eklenmesi
D) Derişim değişimi
E) Hacim değişimi

Cevap: C) Katalizör eklenmesi

Açıklama: Katalizörler denge konumunu değiştirmeden reaksiyon hızını artırır.

Organik Kimya Zor

42. C₅H₁₂ bileşiğinin kaç tane yapı izomeri vardır?

A) 2
B) 3
C) 4
D) 5
E) 6

Cevap: B) 3

Açıklama: Pentanın 3 izomeri vardır: n-pentan, izopentan ve neopentan.

Elektrokimya Orta

43. Standart hidrojen elektrodu (SHE) için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Potansiyeli 0 V kabul edilir
B) Anot olarak kullanılabilir
C) Pt elektrot içerir
D) 1 M NaOH çözeltisi kullanılır
E) H₂ gazı geçirilir

Cevap: D) 1 M NaOH çözeltisi kullanılır

Açıklama: SHE'de 1 M HCl çözeltisi kullanılır, NaOH değil.

Çözeltiler Kolay

44. %20'lik 200 gram şeker çözeltisinde kaç gram su bulunur?

A) 20
B) 40
C) 160
D) 180
E) 200

Cevap: C) 160

Açıklama: %20 şeker = 40 gram şeker, geri kalan 160 gram sudur.

Periyodik Tablo Orta

45. Aşağıdaki elementlerden hangisi ametaller grubunda yer almaz?

A) Oksijen
B) Klor
C) Silisyum
D) Azot
E) Flor

Cevap: C) Silisyum

Açıklama: Silisyum yarı metaldir (metalloid).

Termokimya Zor

46. 2 mol H₂ gazının yanması sonucu 484 kJ ısı açığa çıkıyorsa, standart oluşum entalpisi (ΔH°f) kaç kJ/mol'dür? (H₂O ürün olarak veriliyor)

A) -121
B) -242
C) -484
D) +242
E) +484

Cevap: B) -242

Açıklama: 2 mol için 484 kJ ise 1 mol için 242 kJ (Ekzotermik olduğundan - işaretli).

Kimyasal Bağlar Kolay

47. Aşağıdaki moleküllerden hangisinde hidrojen bağı görülmez?

A) NH₃
B) HF
C) CH₄
D) H₂O
E) CH₃OH

Cevap: C) CH₄

Açıklama: Metan (CH₄) polar olmadığı için hidrojen bağı oluşturamaz.

Redoks Orta

48. Fe²⁺ → Fe³⁺ + e⁻ tepkimesi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Yükseltgenme
B) İndirgenme
C) Nötralleşme
D) Asit-baz tepkimesi
E) Dehidrasyon

Cevap: A) Yükseltgenme

Açıklama: Fe²⁺, elektron vererek Fe³⁺'e yükseltgenmiştir.

Gaz Yasaları Zor

49. 2 atm basınçta 10 L hacim kaplayan bir gazın sıcaklığı 2 katına çıkarılıp hacmi yarıya indirilirse son basınç kaç atm olur?

A) 2
B) 4
C) 6
D) 8
E) 10

Cevap: D) 8

Açıklama: Birleşik gaz denklemi (P₁V₁/T₁ = P₂V₂/T₂) ile P₂ = (2×2×2)/(0.5×1) = 8 atm.

Kararlı Yapı Zor

50. N₂O (diazo oksit) molekülünün üç rezonans yapısını çizerek hangisinin en kararlı olduğunu formal yüklerle açıklayınız.

Cevap:

Rezonans Yapıları:

a) N≡N⁺─O⁻    b) ⁻N═N⁺═O    c) N⁻≡N⁺─O

Formal Yükler:

a) N≡N⁺─O⁻: N≡N=5-(3+0)=+2, N─O=5-(1+4)=0, O=6-(1+6)=-1
b) ⁻N═N⁺═O: ⁻N=5-(2+6)=-3, N⁺=5-(3+0)=+2, O=6-(2+4)=0
c) N⁻≡N⁺─O: N⁻=5-(3+4)=-2, N⁺=5-(3+0)=+2, O=6-(1+6)=-1

Sonuç: a) yapısı en kararlıdır çünkü:

Formal yükler en düşük (+2, 0, -1)
Elektronegatif O atomunda negatif yük
Merkez N atomu oktetini tamamlamış
Deneysel verilerle uyumlu

Nasıl ders çalışmalıyım ve siteyi nasıl kullanırım?

Formal- 50 Çözümlü Örnek